Goeree-Overflakkee kent lange geschiedenis van vuurtorens en lichtopstanden

Goedereede was in die tijd een belangrijke plaats voor handel en scheepvaart. Schepen voeren langs het eiland op weg naar andere delen van Nederland en naar het buitenland. Een licht op de kerktoren kon schippers helpen om de kust te herkennen.

De kerktoren bleef eeuwenlang een belangrijk baken. Maar de kust veranderde. Ook de vaargeulen veranderden van plaats. Daardoor kwam de toren uiteindelijk te ver van zee te staan. In 1911 begon daarom de bouw van een nieuwe vuurtoren op het Westhoofd.

Deze reportage is ook beschikbaar met audiodescriptie
In het kader van de Week van de Toegankelijkheid heeft Omroep Archipel geëxperimenteerd met het toegankelijker maken van deze videoreportage over de geschiedenis van vuurtorens op Goeree-Overflakkee. Naast de reguliere versie is er een speciale versie gemaakt met audiodescriptie, waarbij een stem beschrijft wat er in beeld te zien is. Ook zijn de beeldcontrasten aangepast om de beelden mogelijk beter zichtbaar te maken voor slechtzienden. Het project is tot stand gekomen met steun van de NLPO en in samenwerking met iemand uit de doelgroep. Met dit experiment wil Omroep Archipel onderzoeken hoe lokaal nieuws toegankelijker kan worden gemaakt voor mensen met een visuele beperking.

https://www.youtube.com/watch?v=8qgBXc5zPLs

Nieuwe vuurtoren
De nieuwe vuurtoren op het Westhoofd werd in 1912 in gebruik genomen. Het was een bijzonder gebouw. De toren was ongeveer 50 meter hoog en werd helemaal van beton gemaakt. Het was de eerste vuurtoren van beton in Nederland.

De toren hielp schepen om veilig langs de kust te varen. Er werkten lichtwachters. Zij zorgden voor het licht en hielden de zee in de gaten.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het licht uitgeschakeld. In mei 1945 werd de toren verwoest. Het is niet helemaal duidelijk waardoor dat gebeurde. Mogelijk werd de toren door de Duitsers opgeblazen. Een andere mogelijkheid is dat de bliksem de explosie veroorzaakte.

Na de oorlog was er opnieuw behoefte aan een vuurtoren. Daarom werd een nieuwe toren gebouwd op het Westhoofd. Deze toren staat er nog altijd en werd in 1950 in gebruik genomen.

Ijzeren Baak
Volgens Kouwenhoven stonden er op Goeree-Overflakkee niet alleen grote vuurtorens. Er waren ook kleinere lichtopstanden, bouwwerken met een licht voor schepen. Die hielpen schippers bij het vinden van de juiste vaargeul.

Een bijzonder voorbeeld was de IJzeren Baak. Deze toren stond bij het Flaauwe Werk en werd in 1862 gebouwd. Samen met de kerktoren van Goedereede vormde de toren een lijn. Schippers konden aan die lijn zien of zij de juiste koers voeren.

De IJzeren Baak was gemaakt van gietijzer. Volgens Kouwenhoven was het een van de eerste gietijzeren vuurtorens van Nederland.

"Dat was het lage licht van een lichtlijn, samen met de vuurtoren van Goedereede”, zegt Kouwenhoven. "Het bijzondere is dat dat een van de eerste gietijzeren vuurtorens in Nederland was.”

De IJzeren Baak verloor in 1912 zijn functie. Vier jaar later werd de toren afgebroken.

Vuurtoren of lichtopstand?
Niet elk bouwwerk met een licht is volgens Kouwenhoven een vuurtoren. Over het verschil tussen een vuurtoren en een lichtopstand is lange tijd discussie geweest.

"Daar is ook jaren over gediscussieerd”, zegt Kouwenhoven. „Uiteindelijk hebben ze in internationaal verband vijf toetsingscriteria vastgesteld. Als een object aan twee van die criteria voldoet, dan is het een vuurtoren.”

Veel oude vuurtorens en lichtopstanden op Goeree-Overflakkee zijn inmiddels verdwenen. Soms is er een herinnering voor teruggekomen. Zo staat sinds 2020 een replica van het oude havenlicht in Stellendam.

Van fotografie naar geschiedenis
Kouwenhoven raakte geïnteresseerd in vuurtorens door zijn hobby fotografie. Met zijn gezin bezocht hij vaak de Waddeneilanden. Daar fotografeerde hij de vuurtorens en raakte hij steeds meer geïnteresseerd in hun geschiedenis.

"Dat is eigenlijk begonnen met fotografie”, zegt Kouwenhoven. "We kwamen met het gezin vaak op de Waddeneilanden, waar vuurtorens prachtig in het landschap staan. Daardoor ben ik me ook gaan verdiepen in de geschiedenis.”

De vuurtoren van Ouddorp is volgens Kouwenhoven een van de jongste vuurtorens van Nederland. De toren staat op een plek waar al lange tijd naar een geschikt licht voor de scheepvaart werd gezocht.

De meeste oude vuurtorens en lichtopstanden zijn inmiddels verdwenen. Toch zijn er nog verschillende sporen van de geschiedenis te zien. De kerktoren van Goedereede staat er nog altijd. Ook de vuurtoren van Ouddorp is nog steeds een herkenbaar punt aan de kust.

De manier waarop schepen vroeger werden geholpen, is sterk veranderd. De oude open vuren maakten plaats voor moderne lampen en andere technieken. Het doel bleef hetzelfde: schepen helpen om veilig hun weg langs de kust te vinden.